Als het aan PRO ligt, komt er een einde aan politieke dubbelfuncties van Tweede Kamerleden en leden van Provinciale Staten. Samen met D66 hebben we daarvoor een voorstel gedaan bij het begrotingsdebat Binnenlandse Zaken.
Vooralsnog concentreert het plan zich op twee situaties:
- Een Tweede Kamerlid mag niet tegelijkertijd gemeenteraadslid, Statenlid, waterschapsraadslid, burgemeester en/of wethouder zijn.
- Een Statenlid kan niet tegelijkertijd wethouder of burgemeester zijn binnen dezelfde provincie.
Rolzuiverheid is, naast het voorkomen van machtsconcentratie, een belangrijke reden tot het verhinderen van deze dubbelmandaten. Belangenverstrengeling ligt op de loer. “Dat schaadt het vertrouwen in de democratie”, stelt PRO-Kamerlid Mohammed Mohandis, een van de indieners van het voorstel. “Net als blijkt dat twee politieke functies qua tijdsinvestering niet te combineren zijn: dan is sprake van kiezersbedrog.”
Risico van belangenverstrengeling
Momenteel zijn diverse functiestapelingen al verboden. Het gaat dan voornamelijk om posities op hetzelfde bestuurlijke niveau. Zo kan iemand, met uitzondering van de periode tijdens een kabinetsformatie, geen bewindspersoon en Kamerlid tegelijk zijn. Ook op decentraal niveau is vanwege dualisme het niet toegestaan om naast Commissaris van de Koning of gedeputeerde tevens Statenlid te zijn. En op gemeentelijk niveau is er het verbod om het burgemeester- of wethouderschap te combineren met het lidmaatschap van de gemeenteraad. In het waterschap is nog een monistisch stelsel van toepassing: zodoende is het alleen niet toegestaan om dijkgraaf en lid van het algemeen bestuur te zijn. Dagelijks bestuur en algemeen bestuurder tegelijk is dan juist weer wel de regel.
Ook mag je als bewindspersoon er geen enkel ander politiek ambt naast vervullen. En de specifieke combinatie van functies op provinciaal en waterschapsniveau is niet mogelijk omdat de provincies interbestuurlijk toezichthouder zijn van de waterschappen. Vreemd genoeg is dit geen reden om de functies op provinciaal en gemeentelijk niveau te belemmeren, terwijl de provincie ook interbestuurlijk toezichthouder is op de gemeenten.
Aanscherping is nodig
Veel politieke partijen hebben weliswaar al interne regels opgesteld die andere politieke dubbelfuncties verbieden of beperken, maar PRO en D66 willen komen tot een wettelijke afdichting. Die aanscherping is dus ingegeven uit oogpunt van integriteit én de beoogde beschikbaarheid op onvoorziene momenten als bijvoorbeeld hoofdelijke stemmingen in de Tweede Kamer of besluitvormende vergaderingen van decentrale besturen.
Binnenlandminister Pieter Heerma (CDA) reageerde positief op het voorstel: “Ik herken het belang van zuivere verhoudingen binnen ons democratisch bestuur en daarbij hoort een evenwichtige verdeling van macht, zeker ook tussen de verschillende overheidslagen”, zei hij tijdens het begrotingsdebat. Mohandis gaat het plan nu verder uitwerken met D66-collega Renilda Huizenga en heeft goede hoop op ‘voldoende draagvlak’ als het begin volgend jaar wordt ingediend.
